Roman Analizi

BİR ROMAN ANALİZİ İÇİN YOL:

Romanın kurgusal akış şemasını çıkarın. (Giriş – Gelişme – Sonuç bölümlemeleri ve bunların ve özellikle gelişme bölümünün olay /bağlantı sıralaması)

Romanın (Yazarın romanındaki dünyasının) ideolojik (dünya görüşü / bakış açısı) olay akış şemasını çıkarın.

Yazarın kıssadan hissesi nedir? Bu hisseye yönelik olay ve cümlelerden tipik örnekler bulunuz ve yazınız.
Sahne /plan değişikliklerinin olay akışına katkısı nedir? Yazar neden ve niçin sahne /plan değiştirmiştir?

Roman’da karakter Kullanımı:

Karakterlerin akıştaki yeri ve önemi, üstlendikleri rol nelerdir? Ana taşıyıcı karakterler, yardımcı karakterleriler kimlerdir, bedensel ve ruhsal özellikleri nelerdir? Karakter olamayan ama tipleme olarak romanda yer alanları tespit ediniz. Karakterleşmemiş tiplemeler olay akışında nereye oturmaktadır, doğru ve gerekli midir? Tiplemelerin önemi nedir?
Karakterlerin sahneye çıkışları (roman kurgusal akışına dâhil oluş) ve sahnede kalışları ile ilgili ritim sağlanabilmiş midir? Yazar kurgusunda sarkan karakterler yaratmış ve/ya mevcut karakterlerine gereksiz/fazla roller vermiş midir?
Yazar romanında kaç mekân kullanmıştır? (İç / Dış) Bu mekânların olay örgüsündeki önemi nedir? (Tekrar eden mekânları birleştirerek anlatabilirsiniz)

Roman’da Zaman Kullanımı: Romanda gerçek zaman / kurgusal zaman farkı var mıdır? Hikâye ne kadarlık bir zaman süresinde başlayıp bitmektedir? Geri dönüş zamanları var mıdır? Bu Flash Back’lerin anlamı nedir, hikâyeye ne katmaktadır? Roman kaç geçişli zamanda sürmektedir.

Roman’da Mekân Kullanımı: Romanda gerçek mekân/kurgusal mekânlar nelerdir? Bu mekânların roman olay akışında dramatik yerleri var mıdır? Mekân tasvirleri için ne denebilir?

İncelenen romanın öyle bir içeriği varsa eğer Tarihsel Çözümleme: Roman hangi gerçek tarih zamanda geçiyor. Bunu belirleyebildiğimiz veriler nelerdir? Karakterlerin konuşmaları, mekân /mahalle / şehir betimlemeleri, Dönem isimleri, taşıtlar, giysiler, bilir tarih veya olaylar belirtilmiş mi? Gerçek tarihi şahsiyetler var mıdır? Roman birden fazla tarih zamanda geçiyorsa bunlar nelerdir? Ayrıca romanın olay örgüsü kurgusal tarihi (1900 sonrası tüm Türkçe yazılmış romanlar) ile yazıldığı tarih arasında nasıl bir ilinti veya bağ vardır? O zaman yazarın ömrü hayatı da bir inceleme konusu olabilir mi? Yazarın kişisel tarihi roman içinde izlenebiliyor mu, böyle veriler, dokundurmalar var mı?

Sosyolojik Çözümleme: Roman karakterlerini hangi sosyal katmanlara oturtabiliriz, bu katmanlar romanda nasıl işlenmiştir? Karakterlerin kendi aralarındaki sosyal farklılıklar veya aynılıklar / benzerlikler nelerdir? Sosyokültürel bakış: (Ayrı bir başlık olmasına gerek yok) Karakterlerin etnik köken, din, dil farklılıkları var mı, olay örgüsünde ne düzeyde yer kaplıyor? Olayların akışında bu özelliklerin dramatik etkisi oluyor mu?

Psikolojik Çözümleme: Karakterlerin ruh halleri romana yansıtılmış mıdır? Özel bir hal ve durum karşısında ruh hallerinde bir ani dönüşüm olmakta mıdır? Romanın akışında psikolojik gerilim var mıdır? Dikkat çekici psikolojik dönüşüm anları nelerdir? Roman kurgusunda norm dışı davranışlar gösteren bir /kaç karakter gar mıdır? (Deli, meczup, şizofren, paranoyak, manyak vs.)

Feminist Çözümleme: Romanın kadın karakterlerinin cinsel duruş, tutum, özellik (Fiziksel veya ruhsal) belirtilmiş ve hatta üzerine çalışılmış, işlenmiş midir? Kadın karakter/ler erkek karakterler üzerinde etkileri var mıdır, bu etkinin cinsel çekicilikle, cinsel ilişkiyle ilgisi var mıdır? Yazar kadın karakterlerini roman boyunca aktif mi, pasif olarak mı olay örgüsüne dâhil etmiştir? Erkek karakter/ler kadın karakter/lerle olan özel ilişkileri gereği karar, duruş, düşüncelerinde bir dönüşüme, değişime uğramakta mıdırlar? (Olumlu veya olumsuz anlamda veya her ikisi de)?

İktisadi Çözümleme: Roman karakterlerinin mali durumları nasıldır? Bir işleri veya meslekleri var mıdır? Bu iş veya mesleği aktif olarak sürdürüyorlar mıdır? Olay akışı içinde akçalı bir ilişki ön plana çıkmakta mıdır? Karakterler yaşamlarını ekonomik olarak nasıl sürdürmektedirler? Olay örgüsü içinde ticari bir ilişki (alım / satım, devir, para alış verişi) var mıdır? Karakterlerin günlük yaşamlarında ve/veya olay akışında dükkân, mağaza, iş yeri, banka gibi mekânlarla ilişkileri var mıdır? Bu ilişkinin akış şeması içinde yeri nedir? (Olumlu / Olumsuz anlamda)